Książe niezłomny

Paweł Świątek konsekwentnie i z rozmachem kreuje na scenie łódzkiego Teatru im. Jaracza mroczny, postapokaliptyczny świat, który za sprawą efektownej wizji scenograficznej Marcina Chlandy pochłania widza.

Świątek ma zawsze mocny pomysł na teksty. (…) W Łodzi z „Księcia Niezłomnego” (w roli tytułowej niezły Paweł Paczesny) zrobił prawdziwego „Mad Maxa”. Walka za wiarę dzieje się w przyszłości, w zasypanym piachem świecie (scenografia Marcina Chlandy), którym rządzą pół ludzie, pół maszyny. I tu brawa na stojąco dla Dominika Strycharskiego, który na żywo do każdego aktorskiego gestu dorabia dźwięk, wzmacniając poczucie uczestniczenia w grze komputerowej.

I zobaczyłem spektakl, w którym tak bardzo odbija się współczesność. Szukając analogii metafor – a Calderon był przecież mistrzem tworzenia wizji totalnych – twórcy tego Księcia… opowiedzieli historię, w której przeglądają się dzisiejsze lęki. Rozgrywająca się na naszych oczach dekompozycja dawnego porządku, odsłaniająca świat katastrof – ekologicznej, cywilizacyjnej, ekonomicznej – dochodzi w tym przedstawieniu do głosu. Bez patosu i zadufania.

Dominującą rolę odegrała chyba obrazkowa wyobraźnia twórców i zespołu aktorskiego wykształcona na kulturze masowej. W Jaraczu Książę Niezłomny rozgrywa się w scenerii, która przypomina pustkowia Mad Maxa i scenariusz Wiedźmina. Aktorzy ubrani w ogromne kolczaste kaski biegają z mieczami, co chwilę zacinając się i mechanicznie powtarzając ruchy, tak jakby ich procesor intel pentium dual core właśnie zarządził sobie przerwę na kawę. Technologia tak ma.

Dobrych pomysłów inscenizacyjnych jest zresztą w tym spektaklu więcej: obie sceny bitew, odgrywane przez aktorów poruszających się niczym ludziki lego w animacji na temat "Gwiezdnych wojen". Stylistykę gier komputerowych (nowa wersja Craigowskiej nadmarionety?) świetnie uzupełnia muzyka improwizowana na żywo przez Dominika Strycharskiego. Za pomocą zestawu instrumentów klawiszowych i elektronicznie przetworzonego głosu potrafi on zarówno zilustrować odgłosy poruszających się po piasku żołnierzy, jak i noisowym fragmentem dać odczuć widzom tortury bohatery, stworzyć melancholijny nastrój zimnej pustyni, jak i akompaniować do dziko szamańskich songów. Świetne są wspomniane już tortury, odgrywane przez Pawła Paczesnego samymi ruchami dręczonego ciała, dowcipna jest scena wyrywania sobie portretu przez Muleja i Feniksanę.

Opowieść Calderona, romantycznie upoetyzowana w 3-aktowej tragedii przez Juliusza Słowackiego, jest otwierającym pole do interpretacji obrazem niezłomnej walki za wiarę. To, co zostało na scenie, okazało się komiksem, w którym aktorzy mówią wyimkami z tekstu (…). Można natomiast, i to zostało maksymalnie wykorzystane, zabawnie dźwiękiem (elektronicznie na żywo prezentuje się Dominik Strycharski) zaznaczyć każdą postać, wypunktować jej ruchy. Metoda sprawdzona w filmach animowanych i grach komputerowych.

U Calderona i Słowackiego walka toczy się o Ceutę - port handlowy i twierdzę, łakomy kąsek w wojnie króla portugalskiego przeciwko Maurom. Wzięty do niewoli przez króla Fezu portugalski infant Don Fernand oddaje za chrześcijańskie miasto życie. Książę "za wiarę skonał", ale dla Maurów był to konflikt ekonomiczny. Nie inaczej jest u Świątka, który znalazł dla Ceuty ładną metaforę - wody, łez, potu i krwi (świetnie to pokazuje plakat). Życia, poświęcenia, wysiłku, ale też dobra, które można przeliczyć na pieniądze, bo postapokaliptyczny świat przywodzi na myśl cywilizacyjną antyutopię (jak w "Marze i Dannie" Doris Lessing, "Oryksie i Derkaczu" Margaret Atwood, "Możliwości wyspy" Houellebecqa).

Reżyser dał dużo wolności aktorom i np. Mariusz Jakus wypracował dramatyczny, energetyczny popis w pierwszych scenach Muleja z Feniksaną (debiut Magdaleny Jaworskiej), której z kolei daleko do dumy i rozdarcia między posłuszeństwem państwu, religii i sercu.